logo medycyna tropikalna

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY
Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej

Wścieklizna

Opis choroby

Wścieklizna jest śmiertelną chorobą zakaźną o ostrym przebiegu, wywoływaną przez neurotropowe wirusy z rodziny Rhabdoviridae. Do zakażenia dochodzi zazwyczaj poprzez pokąsanie człowieka przez chore zwierzę. Pierwsze objawy pojawiają się najwcześniej po 10 dniach od przedostania się wirusa do organizmu. Objawami wścieklizny u człowieka są zaburzenia czucia w okolicy miejsca zakażenia, niepokój, potliwość, ślinotok, rozszerzone źrenice. Mogą pojawić się też bolesne skurcze mięśni przy przełykaniu, trudności w oddychaniu oraz napady drgawek. Śmierć następuje w ciągu tygodnia od wystąpienia objawów. 

Występowanie

Choroba występuje na całym świecie. Lista państw raportujących przypadki wścieklizny jest regularnie aktualizowana przez WHO. Większość z 55 tysięcy zachorowań u ludzi każdego roku odnotowuje się w Azji (głównie Indie, Wietnam, Tajlandia) oraz w Afryce. Najczęściej zakażenia są konsekwencją pogryzienia przez psy, koty, nietoperze, lisy, gryzonie. 

Ryzyko dla podróżujących

Największe zagrożenie stanowią bezpańskie psy. Do grupy wysokiego ryzyka narażenia na wściekliznę należą dzieci (ich mała postura sprzyja powstawaniu rozległych ran w wyniku pokąsania, same chętnie garną się do zwierząt, często nie informują, że zostały pokąsane). Osoby zwiedzające jaskinie powinny uważać na bytujące tam nietoperze, które mogą być zakażone wścieklizną.

Profilaktyka

U osób narażonych na wściekliznę stosuje się szczepienie przedekspozycyjne. Nie zwalnia ono z konieczności zastosowania szczepienia po pokąsaniu przez zwierzę podejrzane o chorobę, jednak ułatwia w takiej sytuacji procedury medyczne. Działania prewencyjne  zalecane są w każdym przypadku pokąsania. Szczepienie przeciwko wściekliźnie jest rekomendowane osobom wyjeżdżającym do rejonów endemicznego występowania choroby. Podróżujący powinni unikać kontaktu z bezpańskimi zwierzętami, głównie psami i kotami, jak również ze zwierzętami dzikimi, żyjącymi na wolności. Bezwzględnie należy unikać dotykania i głaskania zwierząt, nawet gdy są udomowione i zachowują się przyjaźnie. Szczepienie przedekspozycyjne obejmuje u dzieci i u osób dorosłych podanie trzech dawek według schematu: 0, 7, 28 dzień (wg WHO: 0, 7, 21 lub 28 dzień). Dawkę uzupełniającą podaje się 12 miesięcy później, zaś w celu zapewnienia ciągłości ochrony, co 5 lat należy podać dawkę przypominającą. Trzy dawki przedekspozycyjne powinny być przyjęte przynajmniej 3 tygodnie przed planowanym wyjazdem.

Szczepienie poekspozycyjne u osoby uodpornionej (szczepionej w ciągu ostatnich 5 lat) obejmuje podanie dwóch dawek: w dniu pokąsania oraz 3 dni później. U osoby nieuodpornionej (szczepienie w okresie dłuższym niż 5 lat, szczepienie niekompletne lub brak szczepienia) należy podać 5 dawek szczepionki kolejno według schematu: 0 (dzień pokąsania), 3, 7, 14 i 28 dzień. Przed pierwszą dawką szczepionki u osoby nieuodpornionej należy podać immunoglobulinę RIG (HRIG 20 IU/kg mc lub ERIG 40 IU/kg mc).