logo medycyna tropikalna

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY
Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej

Zespół nagłej zmiany strefy czasowej (transpołudnikowe zmęczenie, Jet lag)

Objawy pojawiające się podczas podróży w kierunku równoleżnikowym (ze wschodu na zachód lub z zachodu na wschód), kiedy w krótkim odstępie czasu dochodzi do zmian stref czasowych (podróż samolotem). Podróżowanie na wschód jest bardziej uciążliwe, gdyż podczas przemieszczania się na długich dystansach następuje skrócenie cyklu dziennego lub nocnego, podczas kiedy podróż w kierunku zachodnim wydłuża cykl dobowy (adaptacja do dłuższej doby przechodzi łagodniej). Główną przyczyną zespołu są zaburzenia procesów fizjologicznych organizmu zależnych od rytmu okołodobowego (sen, podstawowa przemiana materii) oraz rytmu dobowego wydzielania hormonów (melatoniny i kortyzolu).


Do najczęstszych objawów należą zaburzenia snu (głównie bezsenność), zmęczenie, brak apetytu, drażliwość, trudności z koncentracją uwagi, bóle głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Po kilku dniach pobytu w nowym miejscu zegar biologiczny (rytm okołodobowy) podróżującego wraca do prawidłowego funkcjonowania a dolegliwości ustępują. Ludzki organizm potrzebuje średnio jednego dnia na przystosowanie się po przekroczeniu jednej, bądź każdej kolejnej strefy czasowej. Aby zminimalizować dolegliwości związane z dysfunkcją rytmu okołodobowego, zwłaszcza przed podróżą, podczas której będziemy pokonywać kilka stref czasowych, należy być wypoczętym, nawodnionym (unikać konsumpcji alkoholu i kofeiny ze względu na ich działanie odwadniające) i najedzonym (posiłek wysokobiałkowy, produkty mleczne).