logo medycyna tropikalna

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY
Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej

Poliomyelitis

Poliomyelitis (choroba Heinego-Medina, nagminne porażenie dziecięce) to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa Polio (serotyp 1, 2 i 3). Rezerwuarem i źródłem zakażenia jest człowiek, chory lub bezobjawowy nosiciel oraz jego wydaliny i wydzieliny. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową i kropelkową, przez styczność z osobą zakażoną bądź przedmiotami zanieczyszczonymi kałem lub wydzieliną z jamy nosowo-gardłowej. Choroba w większości przypadków przebiega bezobjawowo. W postaci objawowej mogą wystąpić zarówno zakażenia o łagodnym przebiegu, jak i ciężkie zachorowania z porażeniem wielu mięśni (w tym oddechowych), które mogą zakończyć się zgonem. W 2009 roku odnotowano 4 kraje, w których rozprzestrzenianie się dzikich szczepów wirusa Polio nigdy nie zostało przerwane (stan ten utrzymuje się do chwili obecnej). Z kolei przywleczone dzikie szczepy Polio krążą w 21 krajach, wcześniej wolnych od wirusa.




Obraz kliniczny:

okres wylęgania choroby wynosi 9-12 dni. Większość zakażeń wirusem Polio ma przebieg bezobjawowy. Zakażenie z przewodu pokarmowego rozwija się drogą naczyń chłonnych i krwionośnych (jest to okres wiremii pierwotnej). Jeśli zakażony organizm zareaguje wytworzeniem przeciwciał, zazwyczaj dochodzi do zahamowania rozwoju infekcji (mówimy wtedy o zakażeniu poronnym, mogą wystąpić niecharakterystyczne objawy o łagodnym przebiegu, takie jak gorączka, bóle głowy i objawy żołądkowo-jelitowe). Jeśli nie dojdzie do zahamowania infekcji, rozwija się wiremia wtórna, wirusy rozprzestrzeniają się po organizmie, szczególnie w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, wywołując określone zespoły objawów: aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (najczęściej ustępuje samoistnie nie dając powikłań), postać porażenną (postać rdzeniowa z wystąpieniem asymetrycznych porażeń wiotkich i zaników mięśniowych, głównie kończyn dolnych; postać opuszkowa, w której dochodzi do zaatakowania podstawy mózgu, w tym jąder nerwów czaszkowych, a także ośrodka oddechowego i ośrodka krążenia w rdzeniu przedłużonym, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia; postać opuszkowo-rdzeniowa z zajęciem rdzenia kręgowego i podstawy mózgu), zapalenie mózgu (zwykle śmiertelne), zespół porażenny (występuje po 20-30 latach u 20-30% osób z przebytym porażeniem, postęp choroby w tym wypadku jest bardzo powolny i nie upośledza w znaczący sposób pracy mięśni).

Rozpoznanie:

izolacja szczepu wirusa Polio z dwóch próbek kału chorego z ostrym porażeniem wiotkim (w odstępie 1-2 dni, w okresie do 14 dni od wystąpienia porażeń); wykrycie DNA wirusa przy zastosowaniu metod biologii molekularnej (PCR).

Leczenie:

objawowe (środki przeciwbólowe, fizykoterapia, długotrwała rehabilitacja). Brak leków działających swoiście.

Zapobieganie:

najskuteczniejszym sposobem prewencji jest szczepienie przeciw poliomyelitis. W polskim Programie Szczepień Ochronnych stosuje się wakcynację kombinowaną dwoma rodzajami szczepionek: szczepionką Salka IPV (ang. Inactivated Poliovirus Vaccine) zawierającą inaktywowane (zabite) wirusy, podawaną w iniekcjach oraz szczepionką Sabina OPV (ang. Oral Poliovirus Vaccine) zawierającą żywe, atenuowane wirusy, podawaną doustnie. W Polsce dzieci do 6 roku życia są obowiązkowo poddawane szczepieniom przeciw poliomyelitis (najpierw trzy dawki szczepionki Salka w programie podstawowym, a następnie pojedyncza dawka szczepionki Sabina w 6 r.ż.). Osoby dorosłe zaszczepione w dzieciństwie, przed podróżą do krajów zagrożonych występowaniem choroby powinny przyjąć jednorazowo dawkę przypominającą szczepionki inaktywowanej. Lista krajów z lokalnymi oraz przywleczonymi przypadkami poliomyelitis jest publikowana i okresowo aktualizowana przez WHO. Obecnie jest to 25 krajów w Azji i w Afryce (tabela).

Dzikie szczepy wirusa Polio Kraje
Lokalne Afganistan, Indie, Nigeria, Pakistan
Przywleczone Angola, Benin, Burkina Faso, Czad, Demokratyczna Republika Konga, Ghana, Gwinea, Kamerun, Kazachstan, Kongo, Liberia, Mali, Nepal, Niger, Rosja, Sierra Leone, Sudan, Togo, Tadżykistan, Uzbekistan, Wybrzeże Kości Słoniowej