logo medycyna tropikalna

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY
Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej

Dur brzuszny

Dur brzuszny to choroba zakaźna przewodu pokarmowego wywoływana przez gram-ujemną bakterię Salmonella typhi. Źródłem zakażenia jest woda i żywność zanieczyszczone wydalinami osób chorych i nosicieli. Dur brzuszny jest chorobą kosmopolityczną i występuje na całym świecie. Ryzyko zakażenia pojawia się głównie w rejonach o niskim poziomie higieny w przygotowywaniu i podawaniu posiłków. Szacuje się, że co roku choruje 22 miliony ludzi, z czego u ponad 200 tysięcy osób choroba kończy się zgonem. Największe ryzyko zachorowań występuje w Azji Południowej (Indie, Nepal i kraje ościenne), w Azji Południowo-Wschodniej (Indonezja), w Ameryce Południowej (Peru) oraz w Afryce Północnej i Zachodniej.

Obraz kliniczny:

przebieg choroby można podzielić na cztery fazy, z których każda trwa około 7 dni. W pierwszym okresie pojawia się gorączka, narastająca powoli do 400C, a także ogólne osłabienie, bradykardia, bóle głowy, kaszel, krwotoki z nosa, bóle brzucha. W drugim okresie gorączka utrzymuje się na poziomie 400C, bradykardii towarzyszy charakterystyczne, dwubitne tętno; często występuje splątanie (będące efektem zatrucia endotoksyną), wysypka plamisto-grudkowa tułowia (różyczka durowa), powiększenie wątroby, śledziony, węzłów chłonnych, biegunka (6-8 stolców na dobę) lub zaparcia, zapalenie płuc. W trzecim okresie pojawiają się powikłania: krwawienia z przewodu pokarmowego, perforacja jelita cienkiego, zapalenie otrzewnej, posocznica, zapalenie mózgu, objawy neuropsychiatryczne (delirium), odwodnienie, rozsiane ropnie, zapalenie wsierdzia, zapalenie kości. Jeśli w ww. fazie choroby nie dojdzie do zgonu pacjenta, rozpoczyna się czwarty okres, w którym następuje powolny powrót do zdrowia. Dur brzuszny kończy się zgonem w 10-30% nieleczonych przypadków.

Wysypka tułowia

CDC. Wysypka tułowia u pacjenta chorującego na dur brzuszny (różyczka durowa)

Zapalenie pęcherzyka żółciowego

CDC. Zapalenie pęcherzyka żółciowego z owrzodzeniem i perforacją do jelita cienkiego

Rozpoznanie:

podstawą jest wykonanie posiewu krwi (pomocniczo posiewu kału) w kierunku Salmonella typhi (aglutynacyjny odczyn Widala wykazujący obecność przeciwciał przeciw antygenom S. typhi).

Leczenie:

antybiotykoterapia (ampicylina 8 g na dobę w dawkach podzielonych; skuteczne są również chloramfenikol, amoksycylina i ciprofloksacyna); wyrównywanie gospodarki wodno-elektrolitowej.

Zapobieganie:

dokładne mycie warzyw i owoców przed spożyciem, picie wody butelkowanej ze sprawdzonego źródła, unikanie kontaktu z nieczystościami stałymi i płynnymi. Zalecane jest szczepienie ochronne. Dostępne są szczepionki w trzech postaciach: zawierająca inaktywowane pałeczki Salmonella typhi (podawana głęboko podskórnie), zawierająca oczyszczony polisacharyd otoczkowy Vi Salmonella typhi (podawana podskórnie lub domięśniowo), a także doustna atenuowana szczepionka żywa (najmniej efektywna spośród wymienionych). W przypadku szczepionki inaktywowanej podaje się dwie dawki w odstępie 1 miesiąca oraz dawkę uzupełniającą po 6-12 miesiącach od przyjęcia pierwszej dawki. W przypadku szczepionki polisacharydowej przyjmuje się jedną dawkę, która uodparnia na okres 3 lat (po 3 latach należy podać dawkę przypominającą). Szczepienie należy przeprowadzić przynajmniej 1 tydzień przed planowanym wyjazdem.