logo medycyna tropikalna

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY
Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej

Filariozy

Choroby wywoływane przez pasożyty należące do nicieni. Formy dojrzałe (filarie) oraz ich larwy (mikrofilarie) żyją w ludzkich tkankach. Mikrofilarie zassane z krwią chorego człowieka przechodzą kolejne stadia rozwoju w organizmie wektorów zarażenia (krwiopijne owady – komary, bąki, meszki). Z kolei człowiek zdrowy zostaje zarażony mikrofilariami podczas ukłucia i ssania krwi przez zarażonego owada.

Podział filarioz według lokalizacji i czynnika etiologicznego:

I. Filariozy limfatyczne:

  • wuchererioza (Wuchereria bancrofti) – filarie: węzły i naczynia chłonne (długość pasożyta 4-10 cm, długość życia do 15 lat); mikrofilarie: okresowo we krwi, w porze nocnej (wielkość pasożyta 300 x 8 μm, długość życia ok. 2 miesięcy),
  • brugioza (Brugia malayi, Brugia timori) – jak wyżej.

II. Filariozy skórno-podskórne:

  • loajoza (Loa loa) – filarie: tkanka łączna podskórna; mikrofilarie: okresowo we krwi (głównie w godzinach południowych),
  • onchocerkoza (Onchocerca vovulus) – filarie: skóra; mikrofilarie: skóra, oko (nie przedostają się do krwi).
 

Wuchererioza

Choroba pasożytnicza wywoływana przez nicienia Wuchereria bancrofti. Rezerwuarem pasożytów jest człowiek, natomiast źródłem zarażenia komary z rodzaju Culex, Armigeres, Anopheles i Aedes. Podczas ssania krwi przez komary będące żywicielem pośrednim pasożyta następuje przedostanie się mikrofilarii przez skórę człowieka do jego układu krwionośnego.

Cykl rozwojowy Wuchereria bancrofti


komar

CDC. Komar Armigeres subalbatus, wektor wuchereriozy

Nicienie w postaci larwalnej (mikrofilarie) krążą we krwi zarażonej osoby, formy dojrzałe (filarie) pasożytują w naczyniach i węzłach chłonnych. Wuchererioza występuje w Azji Południowo-Wschodniej, Afryce, na wyspach Pacyfiku (choruje około 115 mln ludzi).

Obraz kliniczny:

objawy wczesne (po kilku miesiącach) – gorączka, zapalenie węzłów chłonnych (głównie pachwinowych lub pachowych) i naczyń chłonnych, zapalenie jądra, najądrza; objawy późne – słoniowacizna kończyn, moszny, warg sromowych.

Rozpoznanie:

na podstawie wywiadu (pobyt w krajach endemicznego występowania choroby) i obrazu klinicznego; badania laboratoryjne: wykrycie mikrofilarii w preparatach świeżej krwi (metoda grubej kropli) barwionych metodą Giemzy (krew pobiera się w nocy, między 23.00 a 1.00 ze względu na nocny rytm mikrofilarii, który jest przejawem adaptacji pasożyta do nocnego żywienia się krwią przez komary); diagnostyka serologiczna (testy wykrywające swoiste przeciwciała).


Mikrofilaria

CDC. Mikrofilaria Wuchereria bancrofti

Leczenie:

w okresie ostrego zapalenia naczyń chłonnych unieruchomienie i bandażowanie kończyny, podawanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych. Lekiem z wyboru jest dietylkarbamazyna 6 mg/kg mc na dobę w 3 dawkach podzielonych przez 12 dni, która najpierw prowadzi do eliminacji mikrofilarii z krwiobiegu, a następnie zabicia postaci dorosłych. W zachorowaniach przebiegających ze słoniowacizną – leczenie chirurgiczne.

Zapobieganie:

ochrona przed wektorami zarażenia (niszczenie populacji komarów, stosowanie repelentów, moskitier, odpowiednie ubranie – długie rękawy i nogawki).

Brugioza

Choroba pasożytnicza wywoływana przez nicienie Brugia malayi i Brugia timori. Rezerwuarem pasożytów jest człowiek (w przypadku B. malayi także małpy i koty), natomiast źródłem zarażenia komary z rodzaju Mansonia (B. malayi) i Anopheles (B. timori). Podczas ssania krwi przez komary będące żywicielem pośrednim pasożyta następuje przedostanie się mikrofilarii przez skórę człowieka do jego układu krwionośnego. Nicienie w postaci larwalnej (mikrofilarie) krążą we krwi zarażonej osoby, formy dojrzałe (filarie) pasożytują w naczyniach i w węzłach chłonnych. Brugioza występuje w Malezji i Indonezji (choruje około 13 mln ludzi).

Obraz kliniczny:

objawami wczesnymi (po kilku miesiącach) są zapalenie węzłów i naczyń chłonnych w obrębie kończyn dolnych, natomiast do objawów późnych należą słoniowacizna kończyn, moszny, warg sromowych.

Słoniowacizna kończyn dolnych w przebiegu brugiozy

CDC. Słoniowacizna kończyn dolnych w przebiegu brugiozy

Mikrofilaria Brugia malayi

CDC. Mikrofilaria Brugia malayi

Rozpoznawanie, leczenie i zapobieganie:

jak w przypadku wuchereriozy.

Loajoza

Choroba pasożytnicza wywoływana przez nicienia Loa loa. Rezerwuarem pasożytów jest człowiek, natomiast źródłem zarażenia bąki ślepaki z rodzaju Chrysops. Loajoza występuje w Afryce Równikowej (choruje od 3 do 13 mln ludzi).

Obraz kliniczny:

objawy skórne – świąd, zwłaszcza w okolicy twarzy i kończyn górnych, pojawienie się przesuwającego się pod skórą z szybkością ok. 1 cm na minutę wyczuwalnego powrózka; obrzęki, głównie twarzy i kończyn górnych, tzw. obrzęki kalabarskie (ograniczone, utrzymujące się okresowo od kilku godzin do kilku dni); 

objawy oczne – przechodzenie nicienia pod spojówką powoduje światłowstręt, uczucie ciała obcego, łzawienie; 

objawy neurologiczne – porażenie połowicze, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (powstają po długotrwałej chorobie).

Rozpoznanie:

na podstawie wywiadu (pobyt w krajach endemicznego występowania choroby) i obrazu klinicznego; badania laboratoryjne: wykrycie mikrofilarii w preparatach świeżej krwi (metoda grubej kropli), po barwieniu metodą Giemzy (krew pobiera się w dzień, między 10.00 a 14.00 ze względu na dzienny rytm mikrofilarii); diagnostyka serologiczna (testy wykrywające swoiste przeciwciała).

Mikrofilaria Loa loa

CDC. Mikrofilaria Loa loa

Leczenie:

dietylkarbamazyna (musi być podawana pod ścisłą kontrolą lekarską ze względu na możliwość ciężkich powikłań) – należy zaczynać od bardzo małych dawek (0,5-1,0 mg/kg mc 2 x dz), stopniowo zwiększając do 8-10 mg/kg mc przez okres 21 dni. Podczas ww. leczenia wskazane jest podawanie leków przeciwhistaminowych i kortkosterydów (20 mg/kg mc). Dietylkarbamazyna słabo działa na dorosłe nicienie. Gdy przesuwają się pod skórą lub spojówką oka, można je wyciągnąć (po zastosowaniu miejscowego znieczulenia).

Zapobieganie:

ochrona przed wektorami zarażenia (odpowiednio noszone ubranie, stosowanie repelentów, moskitiery); dietylkarbamazyna 300 mg 1x tygodniowo.

Onchocerkoza

Choroba pasożytnicza wywoływana przez nicienia Onchocerca volvulus. Rezerwuarem pasożytów jest człowiek, natomiast źródłem zarażenia meszki z rodzaju Simulium. Podczas ssania krwi człowieka przez meszki będące żywicielem pośrednim pasożyta następuje przedostanie się mikrofilarii do skóry i w ciągu kilku miesięcy przekształcanie się w filarie, formy dojrzałe (pierwsze objawy skórne pod postacią grudek i guzków pojawiają się w 3-4 miesiące od zarażenia).

Meszki z rodzaju Simulium, wektor onchocerkozy

CDC. Meszki z rodzaju Simulium, wektor onchocerkozy

Onchocerkoza występuje w Afryce Równikowej, Ameryce Południowej, na Bliskim Wschodzie (choruje około 18 mln ludzi).

Obraz kliniczny:

objawy skórne – świąd, lichenizacja, zgrubienie i łuszczenie się skóry (tzw. skóra słonia), grudki i podskórne guzki tzw. onchocercoma (zawierające żywe lub martwe filarie) na tułowiu, pośladkach i kończynach, depigmentacja skóry; słoniowacizna moszny, zwisanie skóry luźnymi fałdami w okolicach pachwinowych (hanging groins) spowodowane stanem zapalnym, zwłóknieniem i powiększeniem pachwinowych węzłów chłonnych; 

objawy oczne – mikrofilarie ze skóry wnikają do spojówki, rogówki oraz przedniej komory oka prowadząc poprzez keratitis punctata i iridocyclitis sclerosans do ślepoty.

Rozpoznanie:

na podstawie wywiadu (pobyt w krajach endemicznego występowania choroby) i typowego obrazu klinicznego; badania laboratoryjne: znalezienie dorosłych nicieni w guzkach (badanie histopatologiczne) oraz mikrofilarii w skrawkach skóry i wyciśniętej z nich krwi i chłonce; diagnostyka serologiczna (testy wykrywające swoiste przeciwciała).

Mikrofilaria Onchocerca volvulus

CDC. Mikrofilaria Onchocerca volv ulus

Histopatologia guzka onchocercoma

CDC. Histopatologia guzka onchocercoma

Leczenie:

iwermektyna tabl. 150 μg/kg mc jednorazowo; chirurgiczne usuwanie guzków podskórnych.

Zapobieganie:

zwalczanie wektorów zarażenia (metody chemiczne i biologiczne); ochrona przed owadami (odpowiednio noszone ubranie, moskitiery, środki owadobójcze i odstraszające owady).