logo medycyna tropikalna

WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY
Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej

Schistosomatoza

Ogólnoustrojowa choroba pasożytnicza wywołana przez przywry z rodzaju Schistosoma, które pasożytują w splotach żylnych miednicy mniejszej i tkankach żywicieli. Schistosomatozą zagrożonych jest 500-700 mln ludności świata, choruje około 200 mln. Szacuje się, że 85% wszystkich przypadków zarażeń na świecie występuje w Afryce.
 

Korzeniewski K. Medycyna podróży. Kompendium. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015

 

Do gatunków przywr wywołujących zmiany chorobowe u człowieka należą:

  • Schistosoma haematobium – występuje w Afryce i na Środkowym Wschodzie, powodując zarażenie układu moczowego,
  • S. mansoni – Afryka, Bliski Wschód, Karaiby, Brazylia, Wenezuela, Surinam (zarażenie układu pokarmowego),
  • S. japonicum – Chiny, Indonezja, Filipiny (zarażenie układu pokarmowego),
  • S. mekongi – Kambodża, Laos (zarażenie układu pokarmowego),
  • S. intercalatum – Afryka Centralna i Zachodnia (zarażenie układu pokarmowego).
 


W obrazie klinicznym wyróżnia się cztery okresy choroby:
  • okres inwazji (Cercarial dermatitis, Swimmer’s itch) – w ciągu kilku-kilkudziesięciu minut przenikanie przez skórę cerkarii chorobotwórczych dla człowieka: świąd, wysypka grudkowa utrzymująca się kilka dni,
  • okres ostrej toksemii (Acute schistosomiasis, Katayama syndrome) – przywry dojrzewają w żyle wrotnej i naczyniach żylnych krezki, nabierają właściwości antygenowych jako obce białko; po 10-80 dniach od wniknięcia cerkarii pojawiają się objawy ogólne: nieregularna gorączka, kaszel, bóle nadbrzusza, pokrzywka, przemijające obrzęki twarzy,
  • okres składania jaj – stany zapalne dróg moczowych lub przewodu pokarmowego z tworzeniem się ziarniniaków i polipów oraz bliznowacenia,
  • okres przewlekłych objawów narządowych – hepatosplenomegalia, marskość wątroby, żylaki przełyku.
 
Schistosomatoza

CDC. Cerkarie Schistosoma mansoni

Schistosomatoza

CDC. Jajo Schistosoma haematobium

Schistosomatoza

CDC. Jajo Schistosoma mansoni

Schistosomatoza

CDC. Jajo Schistosoma japonicum

Schistosomatoza

CDC. Para osobników dorosłych Schistosoma mansoni (samica mniejsza połączona z samcem)

Schistosomatoza

CDC. Dziecko z powiększonym brzuchem
w wyniku hepatosplenomegalii w przebiegu zarażenia Schistosoma mansoni

Schistosomatoza

CDC. Zmiany skórne w Schistosoma dermatitis (cercarial dermatitis)

Zarażenie człowieka następuje przez czynne wniknięcie cerkarii przez skórę podczas kąpieli w zanieczyszczonej wodzie (zbiorniki wody słodkiej). Cerkarie drogą naczyń krwionośnych dostają się przez serce, następnie płuca (w ciągu 48 godzin) do układu żyły wrotnej, gdzie osiągają dojrzałość płciową. Długość życia osobników dorosłych wynosi 2-18 lat. Objawy skórne występują zazwyczaj dwuetapowo. W pierwszym (okres inwazji) pojawia się świąd i wysypka grudkowa utrzymująca się przez kilka dni w miejscu przenikania cerkarii przez skórę. W drugim (okres ostrej toksemii) występuje pokrzywka oraz obrzęk twarzy (podczas dojrzewania pasożyta w układzie żyły wrotnej).


Cykl rozwojowy Schistosoma spp.




Rozpoznanie:

wywiad i obraz kliniczny choroby; w przypadku postaci narządowej znalezienie jaj pasożyta w kale lub w moczu (test wylęgania miracidium); eozynofilia we krwi (najwyższa w okresie toksemii); diagnostyka serologiczna (OWD, ELISA).

Leczenie schistosomatozy:

zarażenie S. haematobium – prazykwantel tabl. 20 mg/kg mc 2 x dziennie (1 doba); S. mansoni, S. japonicum, S. mekongi – prazykwantel 20 mg/kg mc 3 x dziennie (1 doba).

Leczenie Cercarial dermatitis:

objawowe (antyhistaminiki, zewnętrznie kortykosterydy); wielu autorów zaleca również leczenie ogólne (prazykwantel tabl. jednorazowo).

Zapobieganie:

unikanie kąpieli w wodach słodkich; niszczenie ślimaków – żywicieli pośrednich (metody chemiczne i biologiczne).